Eduard Douwes Dekker, oftewel Multatuli

Er zijn weinig werken die zo bekend zijn geworden onder een verkeerde naam als het boek van Multatuli. Zijn meesterwerk wordt vaak Max Havelaar genoemd, maar dit is een afkorting van de eigenlijke titel. Zijn werk heette volledig Max Havelaar, of de koffij-veilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappij’ en was een kritische vertelling over de situatie in Nederlands-Indië. Dit was geen werk aan de hand van research van anderen, Eduard Douwes Dekker was hier zelf bij aanwezig in die tijd en wist het beeld geweldig in woorden te vatten. Zijn meesterwerk is één van de meest gelezen boeken in de Nederlandse taal, maar zal voor de meeste mensen tegenwoordig vooral lastig zijn om te lezen. Er zijn echter nieuwere versies beschikbaar.

Het leed van Multatuli

Douwes Dekker wilde de misstanden in Nederlands-Indië aantonen en wilde ervoor zorgen dat de inheemse bevolking het beter zou krijgen in de toekomst. Zijn boek werd razend populair en werd door heel Europa verspreid binnen de kortste keren. Het doel van het boek werd echter nooit bereikt. De lezers prezen het boek om de schrijfstijl, het niveau en de prachtige en hartverscheurende beelden die geschetst werden. Over de situatie in Nederlands-Indië werd nauwelijks gesproken. Douwes Dekker besloot zich, waarschijnlijk gesterkt door alle commentaren, toe te leggen op het schrijverschap. In 1861 kwamen twee van zijn werken uit, waarbij Minnebrieven het vervolg was op Max Havelaar. Hierna brengt hij nog een aantal werken uit die scherpe kritiek geven op de Nederlandse overheid, maar het loont niet. Zijn werken worden populair, maar er wordt niets gedaan met de kritieken die Douwes Dekker uit. Uiteindelijk zou hij naar Duitsland verhuizen omdat hij zo teleurgesteld was in Nederland.

Het lot van Multatuli

Als schrijver is Douwes Dekker veel geprezen, maar als persoon was Douwes Dekker een stuk minder literair. Tijdens een voorstelling in 1865 deelde hij rake klappen uit en toen hij op de rechtszaak verscheen en bleek dat hij moest wachten op het proces dat voor zijn zaak behandeld werd, liep hij weg. Douwes Dekker was nooit goed geweest in het maken van een compromis, speelde teveel aan de roulette tafels en had altijd geldgebrek en schulden bij vrienden.

Dat hij compromisloos was, bleek wel in 1877. Multatuli stopt dan volledig met het uitgeven van nieuw werk. Dit had deels te maken met zijn gezondheid, maar naar eigen zeggen vond Multatuli het vooral niet meer de moeite waard omdat hij geen enkele inspanning of verandering bij zijn lezers zag. De schrijver die het grote verschil wilde maken, kreeg de lezers op zijn hand, maar wist hen niet tot actie over te laten gaan. Douwes Dekker zou in 1887 sterven aan een astma aanval in zijn eigen huis.

Na zijn dood

Op het moment dat Multatuli overlijdt, zijn er veel onuitgegeven werken die nog overal liggen. Zijn weduwe besluit om een aantal van de werken en brieven uit te geven, maar heeft ook flink wat werk achter de hand gehouden of vernietigd. Aan de gemiddelde lezer de taak om te raden naar de reden hiervan, al lijkt het antwoord bijzonder voor de hand te liggen aan de beschrijvingen van de persoon van Douwes Dekker. Ondanks de persoon zou het boek Max Havelaar of de koffij-veilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappij één van de grootste werken uit de geschiedenis van de Nederlandse literatuur worden, en blijven.